ตามหาย่านเก่ามุสลิมสแควร์

วันนี้ชวนมาตามหาย่านเก่าในกรุงเทพฯ ชุมชนที่เลือนหายไปกับกาลเวลา แต่ยังหลงเหลือความทรงจำที่ทรงคุณค่า นั่นคือ มุสลิมสแควร์ ที่เคยรุ่งเรืองเป็นศูนย์กลางย่านการค้าของชาวมุสลิมในเมืองบางกอก มุสลิสแควร์ อยู่ที่ไหน? อยู่บริเณคลองสาน ระหว่างสวนสมเด็จย่า ถึงท่าดินแดง 

การเดินหาจุดที่เป็นมุสลิมสแควร์ เริ่มต้นออกเดินจากวัดอนงค์ ฯ ลัดเลาะออกซอยสมเด็จเจ้าพระยา3 ตรงเข้าไปยังสวนสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี หรือสวนสมเด็จย่า ใครเคยไปจะเห็นซุ้มประตู RBC มาจาก Randery Braramakran Company  สถานีการค้ากิจการของตระกูลนานา ก่อนเดินต่อ ที่สวนสมเด็จย่ายังมีบ้านโบราณแบบที่เคยเป็นของชาวบ้านของคนไทยที่อยู่บริเวณนี้ ส่วนสวนนี้เคยเป็นจวนและอาคารที่อยู่ของเจ้าพระยาศรีพิพัฒน์รัตนราชโกษาธิบดี (แพ บุนนาค) และพิพิธภัณฑ์ควรแวะเข้าไปชม

ชมอุทยานสวนสมเด็จย่าแล้วลองลัดเลาะออกไปทางด้านหลังจะสามารถเดินต่อไปยังศาลเจ้ากวนอู ศาลเจ้าเก่าแกอายุไม่น้อยกว่า 200 ปี มีความศักดิ์สิทธิ์ใครที่ต้องการขอพรหน้าที่การงาน หรืออยากขายที่ดินให้นำสำเนาโฉนดมาอธิษฐานเสียบไว้ที่เข็มขัดท่านกวนอู เสร็จแล้วไปต่อกันที่มัสยิดกูวติลอิสลาม หรือ สุเหร่าตึกแดง ชมความงามของมัสยิดและอาคารไม้ฉลุลายขนมปังขิงทางสีแดงของตระกูลนานาที่ปลูกอยู่ติดกัน ในชื่อสุเหร่าตึกแดง มองไปริมน้ำเห็นทัศนียภาพของแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งกรุงเทพฯ 

จุดเริ่มต้น ของการตามหามุสลิมสแควร์ในตอนนี้ เริ่มจากมัสยิดกูวติลอิสลามที่แหละครับ บริเวณตึกแดงเคยมีชุมชนมุสลิมมาตั้งถิ่นฐาน เดินทางมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่สาม เมื่อสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาพิชัยญาติ (ทัต) ยกทัพลงไปปราบปรามหัวเมืองปัตตานี เสร็จศึกแล้วได้นำชาวมุสลิมที่เป็นช่างฝีมือในการทำทอง และชำนาญการต่อเรือจากไทรบุรี ปัตตานี ให้มาตั้งถิ่นฐานบ้านเรือนที่นี่ 

มัสยิดตึกแดง

ขณะเดียวกันมีพ่อค้ามุลิมอีกกลุ่มเข้ามา คือ พ่อค้าชาวอินเดียจากเมืองสุรัตที่เรียกตัวเองว่า ดาวูดีโบราห์ พ่อค้าดาวูดีโบราห์พ่อค้ากลุ่มนี้เป็นคนนำเข้าสินค้าสวยๆ งามๆ และสินค้าฟุ่มเฟือย เช่น ผ้าแพรผ้าไหม ลูกปัด ดิ้นเงินดิ้นทอง เครื่องเทศ และสมุนไพร กลุ่มดาวูดีโบราห์เป็นกลุ่มพ่อค้าที่มีฐานะดี

มัสยิดตึกขาว

มัสยิดตึกขาว มีลักษณะเป็น สถาปัตยกรรมผสมระหว่างยุโรปแบบกอธิค (gothic) ซึ่งรับมาจากอินเดีย มีการต่อเติมแบบไทยผสมเข้าไปด้วย ปัจจุบันกรมศิลปากรประกาศขึ้นทะเบียนโบราณสถาน โครงสร้างมีลักษณะคล้ายกล่องสี่เหลี่ยมครึ่งตึกครึ่งไม้ รูปแบบอาคารถอดแบบมาจากมัสยิดในอินเดีย เอกลักษณ์เฉพาะของมัสยิดตึกขาวคือ ไม่มี “มิมบัร” (ธรรมมาสน์) และไม่มี “หออะซาน” (หอสูงสำหรับเรียกละหมาด)

เราจะเห็นภาพพ่อค้ามุสลิมที่เดินทางมาพบปะพูดคุยและประกอบศาสนกิจที่มัสยิดตึกแดง และมิสยิดอีกแห่งใกล้กันคือมัสยิดเซฟี หรือมัสยิดตึกขาว ที่นี่มีพ่อค้ามุสลิมเดินทางมารวมตัวกลายเป็นมุสลิมสแควร์ ถ้าเดินสำรวจริมน้ำจากคลองสานถึงท่าดินแดง จะพบเห็นโกดังสินค้าเก่าเรียงรายสลับซ้อนอยู่ตลอดทาง มีทั้งโรงเกลือ โกดังยาสมุนไพร โรงฟอกหนัง โกดังเล่านี้ส่วนหนึ่งพ่อค้าดาวูดีโบราเป็นคนสร้างขึ้นเพื่อใช้เก็บสินค้าที่นำเข้ามา ต่อมาเปลี่ยนมือขายให้พ่อค้าจีน ทำให้ปัจจุบันยังมีโกดังบางส่วนใช้เก็บสมุนไพรอยู่

ถึงวันนี้มุสลิมสแควร์จะเปลี่ยนไปแล้วพ่อค้าย้ายกระจายออกไปตั้งร้านทั่วพระนคร คลองสาน หากจะเดินทางไปเยือนดินแดนมุสลิมสแควร์ คือการไปสัมผัสกับ สังคมหหุวัฒนธรรม ที่มีคนไทย คนจีน คนแขก ไปสัมผัสวัดอนงคาราม ศาลเจ้ากวนอูและศาลเจ้าพ่อเสือศักค มัสยิดเก่าเคียงย่านทั้งมัสยิดตึกแดง และมัสยิดตึกขาว สัมผัสกับอาหารการกินที่มีความเป็นพหุวัฒนธรรมก็ยังมีหลงเหลือ ของกินอร่อยที่นี่ไม่แพง (รสชาติดั้งเดิมขอให้ไปถูกร้าน) วันหยุดลองเดินตามหา มุสลิมสแควร์ กันก็ได้